Sıfır atık kovası renk skalası, atık türlerinin kaynağında doğru ayrıştırılmasını sağlayan standart bir renk kodlama sistemidir. Türkiye’de 12 Temmuz 2019 tarihli ve 30829 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında zorunlu hale gelen bu sistem, kurumsal tesislerde atık yönetimi süreçlerinin temelini oluşturur.
Bu rehberde sıfır atık kovası renk skalasının tüm renk kategorilerini, kurumsal kullanım örneklerini ve farklı sektörlerde — okul, otel, hastane, AVM, belediye, kamu — uygulanması gereken set kombinasyonlarını B2B perspektiften ele alıyoruz.
Sıfır Atık Kovası Renk Skalası Nedir?
Her renk, belirli bir atık türünü temsil eder. Bu standartlaşmış yapı hem bireysel kullanıcılar hem de kurumsal işletmeler için atık ayrıştırma sürecini görsel olarak yönetilebilir hale getirir. Oteller, hastaneler, okullar, kamu binaları, alışveriş merkezleri ve gıda üretim tesisleri gibi yüksek atık üretim kapasitesine sahip tesislerde sıfır atık kovası renk skalasına uygun ekipman kullanımı yasal zorunluluk haline gelmiştir.
Sıfır Atık Yönetmeliği’nin ekinde tanımlanan standart renk skalası, atık türüne göre 8 ana kategoriye ayrılır. Bu kategoriler hem yatay ayrıştırma (mavi-sarı-yeşil-gri gibi geri dönüşüm hattı) hem de dikey segmentasyon (organik, e-atık, tıbbi gibi özel atık kategorileri) içerir.
Sıfır Atık Renk Skalası ve Atık Türleri
Mavi — Kağıt Atıklar
Gazete, dergi, defter, kitap, karton kutu ve kağıt ambalaj gibi tüm kağıt ve karton bazlı atıklar mavi renkli kovaya ayrıştırılır. Geri dönüştürülen kağıt atıklar yeni kağıt ürünlerinin üretiminde hammadde olarak kullanılır.
Kurumsal kullanım: Ofisler ve okullar mavi kategorinin en yüksek hacmini üretir; tipik orta ölçekli bir ofiste haftalık 40–80 litre kağıt atık çıkmaktadır. Kurumsal kullanım için en az 30 litre kapasiteli mavi kovalar veya çok bölmeli setler içinde mavi kategoriye ayrılmış bölmeler tercih edilmelidir.
Sarı — Plastik Atıklar
Plastik şişe, plastik kap, poşet ve streç film gibi plastik bazlı tüm ürünler sarı kovaya atılır. Plastikler çeşitli endüstrilerde ikincil hammadde olarak değerlendirilebilir.
Kurumsal kullanım: Catering, otel kahvaltı salonları ve AVM food court alanlarında plastik atık hacmi yoğundur. Bu alanlarda yüksek kapasiteli (60–120 litre) sarı kovalar veya pedallı kapaklı modeller tercih edilir.
Yeşil — Cam Atıklar
Cam şişe, kavanoz ve bardak gibi cam ambalajlar yeşil renkli kovaya ayrıştırılır. Cam, kalite kaybı olmaksızın defalarca geri dönüştürülebilen bir malzemedir.
Kurumsal kullanım: Restoran ve bar işletmeleri yeşil kategorinin yoğun üreticileridir. Cam atıklar ağırlık ve kırılma riski nedeniyle alçak hacimli ancak sık boşaltılan kovalar tercih edilir; takviyeli iç kovalı modeller bu kategori için uygundur.
Gri veya Antrasit — Metal Atıklar
Konserve kutusu, içecek kutusu, metal kapak ve alüminyum folyo gibi metal atıklar gri ya da antrasit renkli kovaya ayrıştırılır. Metaller geri dönüştürülerek yeni metal ürünlerinin üretiminde kullanılır.
Kurumsal kullanım: Mutfak ve toplu yemek tesisleri metal atık üreticisidir. Bu kategori sarı (plastik) ile birlikte sıkça aynı ayrıştırma noktasında kullanılır.
Kahverengi — Organik Atıklar
Mutfak atıkları, yemek artıkları, meyve ve sebze kabukları, çay posası ve kahve telvesi gibi organik atıklar kahverengi kovaya atılır. Bu atıklar kompostlanarak organik gübreye dönüştürülebilir.
Kurumsal kullanım: Restoran, otel mutfağı, toplu yemek tesisi ve hastane mutfakları kahverengi kategorisinin en yoğun üreticileridir; günlük 200+ litre hacim yaygındır. Yüksek kapasiteli endüstriyel pedallı modeller ve sızdırmaz iç kovalı yapılar tercih edilmelidir.
Siyah — Geri Dönüştürülemeyen Atıklar
Diğer kategorilere girmeyen, geri dönüştürülmesi ya da kompostlanması mümkün olmayan evsel atıklar siyah kovaya ayrıştırılır. Kirli mendil, sigara izmariti, kırık seramik ve hijyenik ürünler bu gruba girer. Siyah kova içeriği düzenli depolama alanlarına gönderilir.
Kurumsal kullanım: Banyolar, tuvaletler ve genel temizlik alanları siyah kategorinin yoğunluk noktalarıdır. Otel banyolarında küçük hacimli kapaklı modeller, kamu tuvaletlerinde yüksek kapasiteli kovalar tercih edilir.
Mor — Elektronik Atıklar (E-Atık)
Küçük ev aletleri, cep telefonu, pil, kablo ve bilgisayar parçası gibi elektronik atıklar mor renkli kovaya ayrıştırılır. E-atıklar içerdikleri değerli metaller ve tehlikeli bileşenler nedeniyle özel işlem ve bertaraf süreçlerine tabidir.
Kurumsal kullanım: Eğitim kurumları, üniversiteler, teknoloji ofisleri ve elektronik perakende mağazaları mor kategori için ayrı toplama noktaları kurmak zorundadır. Pil özelinde ayrı küçük kapasite kutular yaygındır.
Turuncu — Tıbbi ve Tehlikeli Atıklar
Hastane, klinik ve sağlık tesislerinde kullanılan turuncu kovalar; ilaç atığı, enfekte materyal ve kesici-delici alet gibi tıbbi atıklar ile tehlikeli kimyasal atıklar için ayrılmıştır. Bu atıklar standart atık akışından bağımsız olarak özel yöntemlerle bertaraf edilir.
Kurumsal kullanım: Hastane, klinik, diyaliz merkezi ve laboratuvar gibi tesislerde turuncu kategori için kilitli mekanizmalı, otoklav uyumlu ve gıda dışı kullanım sınıfı paslanmaz çelik gövde tercih edilmelidir. Genel atık kovalarıyla aynı alanda bulunmamalıdır.
Sıfır Atık Renk Skalası Karşılaştırma Tablosu
| Renk | Atık Türü | Yoğun Kullanım Alanı | Önerilen Kapasite |
|---|---|---|---|
| Mavi | Kağıt, karton | Ofis, okul, idari bina | 30–60 lt |
| Sarı | Plastik, streç | Catering, AVM, otel | 60–120 lt |
| Yeşil | Cam ambalaj | Restoran, bar, otel | 30–60 lt (takviyeli) |
| Gri / Antrasit | Metal kutu, folyo | Mutfak, toplu yemek tesisi | 30–60 lt |
| Kahverengi | Organik atık | Restoran, otel mutfağı, hastane | 120–240 lt (sızdırmaz) |
| Siyah | Geri dönüştürülemez | Tuvalet, banyo, genel alan | 5–60 lt (alan bazlı) |
| Mor | E-atık, pil | Üniversite, ofis, mağaza | 10–30 lt |
| Turuncu | Tıbbi, tehlikeli | Hastane, klinik, laboratuvar | 30–60 lt (kilitli) |
Kurumlara Göre Sıfır Atık Seti Seçimi
Her kurum tipi farklı atık profili üretir; bu nedenle sıfır atık seti seçiminde standart bir konfigürasyon yerine kurumun ihtiyaçlarına göre tasarım yapılmalıdır.
Okul ve Eğitim Kurumları
Okullarda yoğun kağıt atık (mavi) ve plastik atık (sarı) hacmi vardır. Tipik bir ortaokul/lise için 4 bölmeli set (mavi-sarı-yeşil-siyah) öğrenci sirkülasyon alanlarına yerleştirilir. Üniversitelerde ek olarak mor (e-atık) bölme önerilir. Okul sıfır atık projeleri ve uygulama detayları için okullarda sıfır atık projesi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Otel ve Konaklama Tesisleri
Otel oda içi sıfır atık setleri ikili veya üçlü bölmeli kompakt modellerden oluşur (mavi-sarı-siyah). Lobi ve ortak alanlarda 4 bölmeli yüksek kapasiteli setler tercih edilir. Otel mutfağı kahverengi (organik) için yüksek hacimli ayrı sistem gerektirir. Otel tipi çöp kovası seçimi için otel tipi çöp kovaları rehberini inceleyebilirsiniz.
Hastane ve Sağlık Tesisleri
Hastanelerde turuncu (tıbbi) kategori zorunludur ve genel atık akışından tamamen ayrı tutulmalıdır. Genel hasta alanlarında 4 bölmeli set (mavi-sarı-yeşil-siyah), tıbbi alanlarda kilitli ve özel etiketli turuncu kovalar kullanılır. Hastane atık yönetiminin hijyen boyutu için HACCP ekipmanları kategorimizi inceleyebilirsiniz.
AVM ve Ticari Komplekler
AVM’lerde food court alanları yoğun sarı (plastik) ve kahverengi (organik) atık üretir; perakende alanlarda mavi (kağıt/karton ambalaj) hakimdir. Kullanıcı görünürlüğü yüksek olduğu için PVD kaplama veya paslanmaz çelik gövdeli, görsel kalitesi yüksek modeller tercih edilir.
Belediye, Kamu Kurumu ve Kamusal Alanlar
Belediye projeleri dış mekan kullanımı (park, meydan, kaldırım) içerir. Bu alanlarda yağmur direnci, hırsızlığa karşı sabitleme ve yüksek kapasite öncelikli özelliklerdir. Dış mekan dayanıklı paslanmaz çelik gövdeli 4 bölmeli setler kullanılır.
Sıfır Atık Kovası Renk Skalasının Kurumsal Önemi
Sıfır atık kovası renk skalasının doğru uygulanması, yalnızca yasal uyum açısından değil operasyonel verimlilik açısından da belirleyicidir. Kaynağında yanlış ayrıştırılan atıklar, geri dönüşüm sürecinin tamamını sekteye uğratır.
Kurumsal tesislerde renk kodlu ve etiketli atık ekipmanları kullanımı atık yönetim sisteminin temelini oluşturur. Areksan tarafından üretilen sıfır atık ekipmanları, Sıfır Atık Yönetmeliği’nde tanımlanan resmi renk skalası ile birebir uyumlu olarak imal edilmektedir.
Sıfır Atık Belgesi ve Yasal Süreç
Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamındaki tüm kurumlar Sıfır Atık Belgesi almakla yükümlüdür. Belge alımında atık ayrıştırma altyapısı denetim kapsamında değerlendirilmektedir; ekipmanların renk skalasına uygunluğu, kapasite yeterliliği, etiket bilgisi ve görsel görünürlüğü kontrol edilir.
Yönetmelik kapsamına giren kurumlar şunlardır: kamu kurum ve kuruluşları, alışveriş merkezleri, eğitim kurumları, sağlık tesisleri, konaklama tesisleri, gıda üretim tesisleri, endüstriyel tesisler ve büyük ofis kompleksleri. Detaylı başvuru süreci için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın resmi sayfası kullanılmalıdır.
Atık türleri ve genel atık yönetimi konusunda çöp ve atık nedir yazımız temel çerçeveyi sunmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Sarı atık kutusuna ne atılır?
Sarı kovaya plastik ambalaj, plastik şişe (PET, polietilen vb.), plastik kap, poşet ve streç film atılır. Cam, kağıt veya metal atıklar sarı kovaya atılmamalıdır; bu atıklar ayrıştırma sürecinde sorun yaratır.
Cam şişe hangi renk kutuya atılır?
Cam şişe, kavanoz ve cam bardak yeşil renkli kovaya atılır. Cam atıklar diğer kategorilerle karıştırılmamalıdır; özellikle plastik şişe ile cam şişe ayrı bölmelerde toplanmalıdır.
Organik atık hangi renge gider?
Mutfak atıkları, yemek artıkları, meyve-sebze kabukları, çay posası ve kahve telvesi gibi organik atıklar kahverengi kovaya atılır. Organik atıklar kompostlamaya gönderildiği için diğer geri dönüşüm kategorilerinden ayrı toplanmalıdır.
Tıbbi atık hangi renkte toplanır?
Tıbbi atıklar turuncu renkli özel kovalarda toplanır. Bu kovalar hastane, klinik, diyaliz merkezi ve laboratuvar gibi sağlık tesislerinde kullanılır; genel atık akışından ayrı tutulması zorunludur ve standart bertaraf süreçlerinden bağımsız olarak özel işlemden geçirilir.
Pil hangi renk kutuya atılır?
Pil, mor renkli e-atık kovasına veya özel atık pil kutularına atılır. Genel atık veya plastik kategorisine atılması yasaktır; piller içerdikleri ağır metaller nedeniyle özel toplama süreçlerine tabidir.
Sıfır Atık Belgesi nasıl alınır?
Sıfır Atık Belgesi başvuruları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın sıfır atık bilgi sistemi üzerinden yapılır. Kurum atık yönetim planını sunar, ekipman altyapısını belgeler ve denetim aşamasından sonra Temel/Gümüş/Altın/Platin seviyelerinde belge alır.
Hangi kurumlar Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında?
Yönetmelik kamu kurum ve kuruluşları, alışveriş merkezleri, eğitim kurumları, sağlık tesisleri, konaklama tesisleri, gıda üretim tesisleri, endüstriyel tesisler, havalimanları, terminaller ve büyük ofis kompleksleri için zorunludur.
Sıfır atık seti kaç bölmeli olmalıdır?
Bölme sayısı kurumun ürettiği atık çeşitliliğine bağlıdır. Standart bir genel set için 4 bölme yeterlidir (mavi-sarı-yeşil-siyah). Hastane gibi tıbbi atık üreten tesislerde turuncu eklenir; mutfak ve restoranlarda kahverengi de zorunludur. Üniversite ve teknoloji firmalarında mor (e-atık) bölme eklenmelidir.
Areksan, Sıfır Atık Yönetmeliği’nde tanımlanan renk skalasına tam uyumlu paslanmaz çelik sıfır atık kutuları üretmektedir. Tüm modeller renk kodlu kapak, RAL standart etiket ve AISI 304 veya 430 paslanmaz çelik gövdeyle 10 yıl paslanmazlık garantisi ile sunulmaktadır. Okul, otel, hastane, AVM, belediye ve kamu projelerine yönelik 2, 3, 4 ve 5 bölmeli set seçenekleri proje bazlı olarak üretilmekte; özel boyut, kapasite ve logo baskı talepleri karşılanmaktadır. Detaylı bilgi ve teklif için iletişim sayfamızdan Areksan ekibine ulaşabilirsiniz.
